Kısaca
- Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum takibi ve milimetrik ışınlama, kanser tedavisinde sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi, sol meme kanserinde kalbin aldığı radyasyon dozunu azaltmayı hedefliyor.
- Radyoterapi prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak da uygulanabiliyor.
Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum hareketlerini izleyen sistemler ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken çevredeki sağlıklı dokuları da koruyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapideki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Radyoterapi, teknolojik gelişmelerle giderek daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Meme ve akciğer gibi solunumdan etkilenen bölgelerde solunum ayarlı teknikler, prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde radyoterapi ve stereotaktik tedaviler modern yaklaşımlar arasında yer alıyor.
Tümörün konumu ve hareketi, teknolojik gelişmeler sayesinde daha hassas takip edilebiliyor; ışınlar hedef bölgeye milimetrik doğrulukla yönlendiriliyor. Radyoterapi lokal bir tedavi olduğundan yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişiyor. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşme gibi etkiler, radyoterapinin uygulandığı bölgeye bağlı olarak her hastada görülmüyor. Dışarıdan uygulanan radyoterapi sonrasında hastanın vücudunda radyasyon kalmıyor; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşyalarını ve yiyeceklerini ayırması gerekmiyor.
Sol meme kanserinde kalp koruması
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor; bu da radyoterapide hedeflemeyi zorlaştırabiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunum hareketlerini izleyerek ışınlamayı tümörün belirlenen konumda olduğu uygun zaman aralığında gerçekleştiriyor. Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca hareketi değerlendiriliyor. Tedavi sırasında özel takip sistemleri solunumu anlık izliyor; güvenli aralığın dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik olarak durdurabiliyor, hasta uygun faza gelince tedavi sürüyor. Amaç, tümör hareketinden doğabilecek hedefleme hatalarını azaltmak ve çevredeki sağlıklı dokuları korumak.
Bu teknikte hasta derin nefes aldığında akciğerler genişliyor ve kalp göğüs duvarından uzaklaşıyor. Hastanın nefesini belirlenen seviyede tuttuğu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılıyor. Derin İnspiratuar Nefes Tutma (DIBH) adı verilen bu yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlıyor.
Prostat kanserinde radyoterapi
Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek tedavi planı oluşturuluyor. Erken evrede tek başına uygulanabildiği gibi hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de kullanılabiliyor. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalar da radyoterapiden yararlanabiliyor. Uygulama iki yöntemle yapılıyor:
Eksternal radyoterapi: Vücut dışındaki lineer hızlandırıcı cihazından gönderilen ışınlar prostat bölgesine yönlendiriliyor. IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) gibi tekniklerle ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılıyor. Uygun hastalarda daha yüksek dozların daha kısa sürede verilmesini sağlayan SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabiliyor.
Brakiterapi: Radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor. Bu yöntem, uygun özelliklere sahip erken evre ve düşük riskli prostat kanserlerinde tedavi seçenekleri arasında yer alıyor.
Yan etkiler ve yapay zekâ
Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavilerde bazı hastalarda sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da idrar akışında zayıflama ortaya çıkabiliyor. Bağırsaklarda dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal bölgede dolgunluk hissi oluşabiliyor.
Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde giderek daha fazla kullanılıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüler üzerinde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine yardımcı olabiliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
