Kısaca
- Tip 1 diyabet hastası ve görme engelli psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompasını ve sensörünü ekran okuyucu ile yapay zeka desteğiyle tek başına kullanıyor.
- Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor; uzmanlar erken tanı ve teknolojik takibin önemini vurguluyor.
- Uzmanlar GLP-1 grubu ilaçların hekim kontrolü olmadan kullanılmaması gerektiğini belirtiyor.
Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde (DİYAM) 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında düzenlenen etkinlikte, diyabetin erken tanısı, GLP-1 ilaçların doğru kullanımı ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı. Etkinlikte görme engelli Tip 1 diyabet hastası Nisa Güner’in tedavi deneyimi de paylaşıldı.
Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğu tahmin ediliyor. Acıbadem Üniversitesi DİYAM Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi hızla arttığını belirtti. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını söyledi.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen etkinlikte diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve yeni teknolojiler ele alındı. Etkinlikte tedavi öykülerini anlatan hastalar da yer aldı.
Diyabet önlenebilir bir hastalık
Diyabet 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabiliyor ve iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına yol açıyor. Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel nedenlerinden biri olduğunu belirtti. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken önlemin hem organ hasarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.
Sürekli glikoz takibi
Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojiler son yıllarda önemli ölçüde değişti. Geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle sürdürülen takip, sürekli glikoz ölçen sensörlerle çok daha ayrıntılı hale geldi. Yılmaz, günde 4-5 ölçümle değişimlerin çoğunun görülemediğini, sürekli sistemlerin yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yaptığını ve bu teknolojinin daha da gelişeceğini, zamanla insülin iğnelerinin de tarihe karışacağını söyledi.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirtti. Tanrıkulu, diyabetli çocuğu olan annelerin geceleri hipoglisemi kaygısı yaşayabildiğini, sensör ve insülin pompalarının bu kaygıyı azaltabildiğini söyledi.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu, 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Çelik, Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını, ülkede prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini belirtti.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu söyledi. Apaydın, diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve diyabetin önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini belirtti.
İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedavide sağladığı faydalara değindi. Gün içinde şeker oranının çok değişken olmasının hücreyi yorduğunu ve organlarda bozulmaya yol açabildiğini belirten Süleymanoğlu, düzenli ölçümle insülin dozlarının daha doğru yönetilebildiğini, cihazlar sayesinde gece de şeker seviyesinin izlenebildiğini söyledi.
GLP-1 ilaçları hekim kontrolünde kullanılmalı
Son yıllarda ‘zayıflama iğnesi’ olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini söyledi. Yılmaz, "GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir." dedi. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda kullanımın uygun olmayabileceğini, bu nedenle öncesinde kontrollerin şart olduğunu belirtti. Yılmaz, Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun olduğunu ve sosyal medyadaki yanlış bilgilerin hastaları tedaviden uzaklaştırabildiğini ifade etti.
Kilo veren hastaların öyküleri
Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, sonraki yıllarda kilo aldı. 18 kez diyetisyene başvurmasına rağmen kalıcı sonuç alamayan Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatını düşünmeye başladı. İnsülin direncinin çok yüksek olduğunun belirlenmesinin ardından Yılmaz ve sağlık ekibi tarafından ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program oluşturuldu. Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara inen Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor ve Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanıyor. Oral, "Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum." dedi.
Kan şekeri 600 ile komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü ise 52 kilo vererek diyabet, hipertansiyon ve karaciğer yağlanması hastalıklarını yendiğini anlattı.
Görme engelli Nisa Güner’in tedavisi
Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanıdan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor. Sensör ve pompadan gelen veriler ekran okuyucu ile sesli olarak takip ediliyor; glikoz grafikleri ise yapay zekaya yüklenerek betimletiliyor. Güner, pompayı kullanmaya başladığından beri sorun yaşamadığını belirtti. Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, "Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor." dedi.
Diyabet verileri
Etkinlikte Dr. Ferhat Çetin, DİYAM’da izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kilo veya obezite bulunuyor; hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor; her iki hastadan biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorun yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına geriliyor. Yılmaz, DİYAM’ın 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediğini ve bunun dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birini oluşturacağını söyledi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
