Kısaca
- Obezite tedavisinde kullanılan zayıflama iğneleri, 2022’de yayımlanan bir meta-analizde safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli olarak yaklaşık yüzde 37 risk artışıyla ilişkilendirildi.
- Safra kesesinde taş bulunan hastaların ilaç kullanımı öncesinde safra kesesi ağrısı, iltihap ya da pankreatit öyküsünün değerlendirilmesi gerekiyor.
- İlaçlar yalnızca hekim kontrolünde kullanılmalı; tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, popüler hale gelen ve ‘zayıflama iğneleri’ olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisine ilişkin bilgi verdi.
Obezitenin kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunların önünü açtığı belirtiliyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Son dönemde yaygınlaşan zayıflama iğnelerinin ise safra kesesi üzerindeki etkileri merak konusu.
Safra kesesinde taş bulunan hastalar
Sağladıkları belirgin kilo kaybı nedeniyle yaygınlaşan bu ilaçların olası yan etkileri de soru işaretleri doğuruyor. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar, ilacı kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sık sık soruyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi sağlayan bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet programlarına kıyasla çok daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Taş riski ne kadar?
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybına destek oluyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcıyı kapsayan meta-analiz, bu ilaçların safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında yaklaşık yüzde 37 göreceli risk artışıyla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Kilo vermek amacıyla kullanıldığında artışın daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, her üç kullanıcıdan birinde taş oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara kıyasla göreceli bir artışı ifade ediyor.
Uzmanlara göre bunun birkaç olası nedeni var. Hızlı ve belirgin kilo kaybı, safranın kolesterol bakımından yoğunlaşarak taş oluşumuna zemin hazırlayabiliyor. Benzer tablo hızlı kilo veren diyetlerde ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma işlevini etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun kalmasının da taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı ölçüde geçerli olduğu kesin değil.
Hekim değerlendirmesi neden önemli
Safra kesesinde taş bulunması tek başına ilaç kullanımı için kesin bir engel değil. Yine de hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit, safra kanalına taş düşmesi ya da taşa bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Hiç şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan ağrı yaşayan hastaların aynı şekilde ele alınması doğru değil. Özellikle taşa bağlı şikâyeti olanlarda tedaviden önce genel cerrahi hekiminin değerlendirmesi uygun görülüyor; gerektiğinde cerrahi seçenek de gündeme gelebiliyor.
Öte yandan zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti olmayan her taş hastasının ameliyat edilmesi anlamına gelmiyor. İlaç kullanımı sırasında ortaya çıkan her karın ağrısı da basit bir yan etki gibi görülmemeli. Karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık durumunda safra kesesi ve safra yollarına ilişkin komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Bilimsel veriler, GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu, taşı olan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Hastanın mevcut durumu, geçmiş şikâyetleri ve tedaviden beklenen fayda birlikte değerlendirilmeli. Zayıflama iğneleri mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalı; safra kesesi taşı bulunan hastalarda tedavi kararı kişiye özel verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
