Kısaca
- Rahim ağzı kanseri ve HPV kaynaklı kanser öncesi değişiklikler çoğu zaman belirti vermeden ilerliyor.
- Türkiye’de rutin tarama 30-65 yaş arasında beş yılda bir HPV-DNA testiyle yapılıyor.
- HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmiyor, yeni enfeksiyonlara karşı koruma amaçlıyor.
Kadınlarda en sık görülen kanserlerden biri olan rahim ağzı kanseri ile bu hastalığın önemli nedenlerinden HPV enfeksiyonları, çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmadan ilerliyor. Memorial Şişli Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Gönül Çimen, tarama yöntemleri, HPV testi ve aşılar hakkında bilgi verdi.
Ağrı ya da siğil olmaması HPV enfeksiyonunun bulunmadığı anlamına gelmiyor. Yüksek riskli HPV türlerinin uzun süre vücutta kalması rahim ağzında hücresel değişikliklere yol açabiliyor ve bunların bir kısmı yıllar içinde kansere dönüşebiliyor. Bu nedenle düzenli tarama ve hekim kontrollerinin aksatılmaması önem taşıyor.
Tarama ne zaman yapılmalı?
Tarama zamanı kişinin yaşına ve sağlık geçmişine göre belirleniyor. Türkiye’de rutin toplum taraması, 30-65 yaş arasındaki kadınlarda beş yılda bir HPV-DNA testiyle yapılıyor. HPV testi pozitif olanlarda, önceki taramada anormal sonuç çıkanlarda ya da özel risk taşıyanlarda daha yakın takip gerekebiliyor; kontrol sıklığını hekim belirliyor.
HPV testi ile smear testi arasındaki fark
Taramada rahim ağzından alınan örnekler inceleniyor. HPV testi kanserle ilişkili yüksek riskli türlerin varlığına bakarken, smear testi rahim ağzı hücrelerinde anormal bir değişiklik olup olmadığını değerlendiriyor. Hangi testin yapılacağı ve tekrar aralığı yaş, önceki sonuçlar ve kişisel risklere göre belirleniyor.
HPV testinin pozitif çıkması tek başına kanser tanısı anlamına gelmiyor. Sonucun uzman tarafından değerlendirilmesi ve önerilen takibin tamamlanması gerekiyor. Saptanan tür, smear sonucu ve önceki taramalara göre bazı kişilerde testin belli bir süre sonra tekrarlanması, bazılarında ise rahim ağzının büyütülerek incelendiği kolposkopi ve gerektiğinde doku örneği alınması öneriliyor. Kanser öncesi değişiklik saptanırsa uygun takip ya da tedavi planlanıyor. Sonuç normal bile olsa bir sonraki kontrolün zamanında yapılması önemli.
Aşı ve tarama birlikte önemli
HPV aşısı hedeflediği türlere karşı koruma sağlayarak bu türlerle ilişkili kanserlerin önlenmesine katkı sunuyor. En yüksek fayda virüsle karşılaşmadan önce elde ediliyor; aşılama 9 yaşından itibaren başlayabiliyor ve kız ve erkek çocuklarının erken yaşta aşılanması öneriliyor. Yetişkinlerde aşının yararı yaş, daha önce yapılan aşılar ve sağlık durumuna göre hekim tarafından değerlendiriliyor. Aşı mevcut enfeksiyon ya da siğili tedavi etmiyor; daha önce HPV saptanmış olması aşının her durumda yararsız olduğu anlamına gelmiyor. Aşı olan kadınların da önerilen taramaları sürdürmesi gerekiyor.
Bulaşma ve korunma
HPV başlıca cinsel temas ve cinsel yakınlaşma sırasında doğrudan deri teması yoluyla bulaşıyor. Belirtisi olmayanlar da virüsü bulaştırabilir. Prezervatif bulaşma riskini azaltıyor, ancak genital bölgenin tamamını örtmediği için tam koruma sağlamıyor. HPV hem kadınları hem erkekleri etkileyebiliyor. Test virüsün ne zaman ya da kimden bulaştığını göstermiyor ve virüs yıllar sonra yeniden saptanabiliyor; pozitif sonuçlar kişiler hakkında yargı için değil, tıbbi değerlendirme ve takip planı için ele alınmalı.
Hangi belirtilerde hekime başvurulmalı
Cinsel ilişki sonrası kanama, adet dönemi dışında ya da menopoz sonrası kanama ile kötü kokulu ve alışılmadık vajinal akıntıda hekime başvurulması gerekiyor. Bu belirtiler farklı nedenlerle de görülebildiği için muayene ile nedenin belirlenmesi önemli. Yakın zamanda tarama yaptırılmış olsa bile yeni başlayan şikâyetler değerlendirilmeli. Son taramanın tarihini kontrol etmeyen, zamanı gelen ya da ne zaman kontrol yaptırması gerektiğini bilmeyen kadınların kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması öneriliyor. Yaşa ve sağlık geçmişine uygun bir tarama planı oluşturmak, sonuçları öğrenmek ve önerilen takipleri tamamlamak rahim ağzı kanserinden korunmada önemli bir yer tutuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
